تشخیص بزرگی پروستات فرآیندی پیچیده و سخت نیست.
زمانی که افراد با علائم غیرعادی به ویژه در سیستم ادراری مواجه میشوند می توانند با مراجعه به پزشک و انجام چند آزمایش یا انواع تست های تشخیصی از بزرگ شدن غیرطبیعی پروستات مطلع شوند و بر اساس اطلاعات جمع آوری شده اقدامات درمانی صورت می پذیرد.
علائم بزرگی پروستات
در پی بزرگ تر شدن ابعاد و اندازه غده پروستات با توجه به فشاری که بر روی مجاری ادراری وارد میشود افراد علائم متفاوت و اغلب یکسانی را تجربه می کنند.
بزرگ شدن پروستات با علائمی مثل تکرر ادرار، ضعیف شدن جریان ادرار و شروع سخت ادرار کردن همراه است.
به مرور زمان افراد متوجه قطع شدن جریان ادرار میشوند یا مدت زمان زیادی طول می کشد تا تخلیه ادرار انجام پذیرد.
از علائم شایع بزرگی پروستات باید به احساس تخلیه ناقص مثانه اشاره کرد.
ضمن اینکه این افراد ممکن است حس ناگهانی برای تخلیه ادرار داشته باشند یا چکه کردن ادرار در پایان ادرار باعث نگرانی شخص میشود.
علائم بزرگی پروستات فقط به این موارد ختم نمیشود بلکه در شرایط پیشرفته تر ممکن است خون در ادرار دیده شود یا عفونت های ادراری مکرر رخ دهد.
چه عواملی ریسک ابتلا به بزرگی پروستات را افزایش می دهند؟
در پروسه ی تغییر سایز پروستات و بزرگ تر شدن این غده ی حساس در بدن آقایان عوامل مختلف نقش دارند.
مهمترین عوامل افزایش دهنده و دلایل بزرگی پروستات عبارتند از:
افزایش سن
چنین اتفاقی در افراد زیر چهل سال بسیار نادر است.
بعد از ۵۰ سالگی احتمال بروز این عارضه افزایش افزایش پیدا کرده و در سنین بالاتر ممکن است بیش از ۸۰ درصد در معرض این عارضه قرار بگیرند.
تغییرات هورمونی مردانه
اگر در بدن آقایان مقدار هورمون تستوسترون کاهش پیدا کند احتمال رشد سلول های پروستات وجود دارد.
البته چنین شرایطی زمانی رخ می دهد که افزایش نسبی دیهیدروتستوسترون را شاهد باشند.
سابقه خانوادگی
اگر نزدیکان فرد از جمله پدر یا برادر به بیماری هایی مشابه مبتلا باشند ریسک بزرگ شدن پروستات در این افراد افزایش خواهد یافت.
اضافه وزن و چاقی
زمانی که بدن بی تحرک باشد و افزایش وزن اتفاق بیفتد احتمالا این افراد در معرض بزرگی پروستات قرار می گیرند، به ویژه زمانی که چربی شکمی بیش از سایر نواحی بدن باشد.
دیابت و فشار خون
افزایش قند خون و مقاومت شدید به انسولین ارتباط مستقیمی با رشد پروستات دارد.
زمانی که فشار خون بالا اتفاق می افتد و اختلالات عروقی رخ می دهد ممکن است بزرگی پروستات اتفاق افتاده ضمن اینکه عملکرد مثانه بر اثر این بیماری ها مختل خواهد شد.
رژیم غذایی ناسالم
اگر آقایان به طور پیوسته از چربی های حیوانی، گوشت قرمز و انواع فست فود استفاده کنند ریسک بیماری هایی مثل بزرگی پروستات در آنها افزایش پیدا می کند.
مهم است که مقدار مصرف سبزیجات، میوه ها، گوجه فرنگی، ماهی و امگا۳ کاملا متعادل باشد در غیر این صورت این افراد در معرض بزرگی پروستات قرار خواهند گرفت.
راهکار های تشخیص بزرگی پروستات
برای تشخیص بزرگی پروستات در آقایان روش های متفاوتی وجود دارد که در ادامه مهمترین و کاربردی ترین آنها را توضیح خواهیم داد.
انجام معاینه فیزیکی با امتحان رکتال به وسیله انگشت
معاینه فیزیکی یکی از اقدامات ساده و اولیه برای ارزیابی وضعیت و اندازه پروستات است.
به این واسطه پزشک می تواند اندازه پروستات را بررسی کرده و قوام پروستات که مربوط به نرم و یکنواخت بودن بافت آن می باشد را در معاینه فیزیکی ارزیابی خواهند کرد.
البته گاهی پزشک متخصصی همچون دکتر محمدرضا معمارجعفری با معاینه رکتال نیز می تواند وجود هرگونه بافت سفت یا نامنظم در پروستات را تشخیص دهید.
استفاده از آزمایش ادرار
یکی از روش هایی که به طور تخصصی برای ارزیابی بزرگی پروستات انجام میشود آزمایش ادرار است.
در این آزمایش عفونت ادراری، وجود خون در ادرار و انواع بیماری های کلیه و مثانه تشخیص داده میشود.
استفاده از آزمایش خون
در این آزمایش آنتی ژن اختصاصی پروستات بررسی میشود.
اگر مقدار آن از حد نرمال افزایش پیدا کرده باشد به معنی بزرگی خوش خیم پروستات، بروز التهاب یا سرطان پروستات است.
از آنجایی که نتیجه این آزمایش قطعی نیست باید سایر روش های تشخیصی در کنار آن صورت پذیرد.
انجام دادن معاینه عصبی
در این روش تشخیصی پزشک عملکرد اعصاب مرتبط با مثانه و مجرای ادرار را می سنجد.
ارزیابی رفلکس های عصبی و قدرت عضلات اسفنکتر باعث میشود تا پزشک علت بی اختیاری ادراری را مشخص کند.
معمولا این روش تشخیصی برای بیمارانی انجام میشود که مشکوک به بزرگی پروستات هستند اما در گذشته سابقه بیماری های عصبی مثل سکته، ام اس، دیابت یا آسیب نخاعی را داشته اند.
انجام آزمایش یوروفلومتری و یا آزمایش اندازه گیری جریان ادرار
یکی از روش های تشخیص بزرگی پروستات ارزیابی فرآیند و عملکرد سیستم ادراری است.
در تشخیص این عارضه پزشکان از روش یوروفلوتری استفاده می کنند که می تواند سرعت، قدرت و الگوی جریان ادرار را اندازه گیری کند.
در این روش از دستگاهی استفاده میشود که سرعت جریان ادرار، میانگین سرعت جریان ادرار، مدت زمان ادرار و حجم ادرار را می سنجد.
اگر بزرگی پروستات اتفاق افتاده باشد سرعت خروج ادرار کندتر شده و جریان ادرار باریک یا منقطع میشود و مدت زمان تخلیه مثانه طولانی خواهد شد.
در این صورت با انجام این تست تشخیصی پزشک متوجه میشود که آیا بزرگی پروستات اتفاق افتاده است یا خیر و نقش بسیار مهمی در تشخیص دقیق و سریع این عارضه دارد.
آزمایش تعیین حجم باقی مانده ادرار
یکی از روش های مهم برای تشخیص بزرگی پروستات و ارزیابی شدت این آسیب آزمایش تعیین حجم باقی مانده ادرار است.
در این روش تشخیصی بعد از اینکه بیمار ادرار موجود در مثانه را تخلیه می کند سونوگرافی مثانه انجام میشود تا حجم باقیمانده ادرار اندازه گیری شود.
البته در این روش ممکن است از سونداژ موقت مثانه استفاده شود که به اندازه سونوگرافی رایج نیست.
بزرگ شدن پروستات فشار غیر طبیعی به مجاری ادرار وارد می کند.
در نتیجه امکان تخلیه کامل مثانه وجود ندارد و مقداری از ادرار در مثانه باقی می ماند.
با این روش تشخیصی پزشک می تواند شدت انسداد در مجاری ادراری را اندازه گیری کرده و حجم ادرار باقی مانده در مثانه را مشخص می کند.
پزشک متوجه خواهد شد با چه میزان تغییرات در غده پروستات مواجه هستند.
اگر ادرار باقی مانده در مثانه کمتر از ۵۰ میلی لیتر باشد این شرایط کاملا طبیعی است.
اگر با وجود بزرگی پروستات حجم ۵۰ تا ۱۰۰ میلی لیتر ادرار در مثانه باقی بماند به معنی بزرگی پروستات خفیف است.
اگر این عدد بیش از ۲۰۰ باشد شرایطی خطرناک را ایجاد نموده است که باید حتما بررسی و درمان شود.
استفاده از چارت جدول ۲۴ ساعته ادراری
در پروسه تشخیص بزرگی پروستات پزشکان از چارت یا جدول ۲۴ ساعته ادراری استفاده می کنند تا بتوانند مقدار مصرف مایعات و عادات ادراری بیمار را طی ۲۴ ساعت یا برای ۳ روز متوالی بررسی نمایند.
در این جدول تعداد دفعات ادرار در طی روز در طول شب بررسی و ثبت خواهد شد.
حجم ادرار هر بار ثبت شده و کل مایعات مصرفی باید در این جدول ذکر شود.
میزان فوری بودن حس ادرار در بیماران نیز باید در این جدول ثبت شده تا توسط پزشک ارزیابی شود.
متخصصان معتقدند که اگر نیاز بیمار در طی شب بیش از دو بار برای تخلیه ادرار باشد می تواند یک نشانه کلیدی در مورد بزرگی پروستات باشد.
البته این اطلاعات نسبت به ظرفیت مثانه و مقدار مصرف مایعات ارزیابی خواهد شد.
انجام سونوگرافی از راه مقعد
یکی از دقیق ترین روش های تشخیصی برای ارزیابی بزرگی پروستات و بررسی ساختار آن سونوگرافی از راه مقعد است.
پزشکان برای انجام این روش تصویربرداری یک پروب باریک را از راه مقعد به سمت پروستات هدایت می کنند و می توانند اندازه و حجم پروستات را بررسی کرده و شکل و ساختمان داخلی پروستات را مشاهده می کنند.
در این روش تشخیصی اگر بزرگی یا تغییری در سلول های پروستات اتفاق افتاده باشد به راحتی قابل مشاهده خواهد بود.
اندازه ی طبیعی پروستات حدودا ۲۰ تا ۳۰ میلی لیتر است و اگر بیش از ۳۰ میلی لیتر ثبت شود به عنوان بزرگی پروستات شناخته میشود.
با این روش تشخیصی متخصصان می توانند برجسته شدن پروستات و فشار آن به داخل مثانه را بررسی کرده و اگر ضخامتی در دیواره مثانه شکل گرفته باشد با این روش قابل ارزیابی خواهد بود.
انجام بیوپسی و با نمونه برداری از پروستات
برای تشخیص دقیق تر بزرگی پروستات گاهی پزشکان از روش نمونه برداری استفاده می کنند.
در این روش با استفاده از یک سوزن مخصوص و تحت سونوگرافی ترانس رکتال نمونه کوچکی از بافت پروستات برداشته میشود تا در زیر میکروسکوپ بررسی شود.
انجام سیستوسکوپی
سیستوسکوپی یک روش تشخیصی است که با هدف ارزیابی مجاری ادرار و مثانه مورد استفاده استفاده قرار می گیرد.
اگر چه این روش تشخیصی برای ارزیابی بزرگی پروستات چندان کاربردی ندارد اما برای اینکه پزشک بتواند اطلاعات دقیق تری در مورد این عارضه و آسیب های ناشی از آن جمع آوری کند سیستوسکوپی را توصیه می کند.
استفاده از پیلوگرام داخل وریدی و یا انجام سی تی اسکن
یکی از مهمترین روش های تشخیص بزرگی پروستات تصویربرداری است.
اگر این فرآیند با روش پیلوگرام داخل وریدی انجام شود ماده حاجب به صورت وریدی تزریق میشود تا با استفاده از اشعه ایکس پزشک بتواند سیستم ادراری را به دقت ارزیابی کند.
این روش زمانی کاربرد دارد که افراد دچار تاخیر در تخلیه مثانه شده یا تغییر شکلی در قاعده ی مثانه رخ می دهد.